Nakon sedam dana intenzivnog terenskog rada, međunarodni tim od više od 70 naučnika i studenata zvanično je završio Sedmicu nauke na Uni.
Ova multidisciplinarna ekspedicija obuhvatila je mrežu od 660 kilometara riječnih tokova širom Bosne i Hercegovine, prikupljajući ključne podatke za uspostavljanje jedinstvene i nedjeljive vizije zaštite cijelog sliva Une kroz budući prekogranični Nacionalni park divlje rijeke Una (Una Wild River National Park – UWRNP).
Rijeka Una prepoznata je kao jedan od ekoloških dragulja “Plavog srca Evrope”, poznata po svojim kraškim izvorima, sedrenim slapovima i zdravim populacijama ugrožene mladice (Hucho hucho). Međutim, postojeći sistem zaštite je fragmentisan, zbog čega je većina Une i pritoka i dalje izložena različitim razvojnim pritiscima.
Polazeći od činjenice da biodiverzitet zavisi od zdravog i povezanog riječnog sistema, ekspedicija je imala tri glavna cilja: dokumentovanje bogatstva biodiverziteta Une i njenih pritoka, identifikaciju neposrednih prijetnji ekosistemu te razvoj koncepta velikog Nacionalnog parka divlje rijeke Una.
Ono što Sedmicu nauke na Uni izdvaja od klasičnih naučnih istraživanja jeste činjenica da učesnici nisu samo istraživači i analitičari podataka, već i nezavisni zagovarači zaštite rijeka koje proučavaju, dajući inicijativi i naučnu vjerodostojnost i ličnu posvećenost.
“Donosimo rigoroznu i nezavisnu nauku, ali i duboku predanost ljudi koji proučavaju ove ekosisteme. Na kraju, upravo strast štiti rijeke”, izjavio je prof. Gabriel Singer s Univerziteta u Innsbrucku, vodeći naučnik Sedmice nauke na Uni. “Da sam riba, želio bih živjeti upravo ovdje. Taj osjećaj potvrđuju i naši nalazi – Una je zaista izuzetan i biodiverzitetom bogat riječni sistem. Podaci prikupljeni tokom Sedmice nauke pružaju snažnu naučnu osnovu za zaštitu Une od izvora do ušća.”
Jedan od istraživačkih timova vjerovatno je naišao na vrstu slatkovodnog raka koja je na ovom području posljednji put zabilježena prije više decenija, ali nikada nije bila sistematski proučena. “Ako se potvrdi da je riječ upravo o toj vrsti, to bi bilo kao da smo pronašli zmaja”, rekao je biolog dr. Dušan Jelić iz kompanije BIOTA i Hrvatskog instituta za biodiverzitet, koji je predvodio istraživanje populacija čovječije ribica i njihove rasprostranjenosti u slivu Une.
Ekspedicija je ujedno bila i platforma za razvoj nove generacije stručnjaka za zaštitu slatkovodnih ekosistema, okupljajući studente iz regije i inostranstva. Tokom cijele sedmice naučnike su pratili domaći i međunarodni mediji, filmske ekipe i pripovjedači, bilježeći priče direktno s terena i ukazujući na značaj naučno utemeljenog zagovaranja zaštite živih riječnih sistema.
„Na Biotehničkom fakultetu Univerziteta u Bihaću godinama pratimo sve veće pritiske na Unu, od intenzivne izgradnje uz obalu do različitih oblika zagađenja koji postepeno narušavaju njeno zdravlje. Te prijetnje ne poznaju administrativne ni geografske granice. Upravo zato Sedmica nauke predstavlja prekretnicu – konačno pokazujemo stvarne razmjere onoga što možemo izgubiti ukoliko ne uspostavimo Nacionalni park divlje rijeke Una“, izjavila je dr. Vildana Alibabić s Biotehničkog fakulteta Univerziteta u Bihaću.
„Zaštita pojedinačnih dijelova rijeka nije dovoljna da bi rijeke ostale istinski žive. Dugoročna zaštita biodiverziteta zahtijeva očuvanje cijelih riječnih sistema“, dodao je Ulrich Eichelmann, izvršni direktor organizacije Riverwatch. „U Evropi je to danas moguće na svega nekoliko mjesta, jer je većina rijeka već značajno izmijenjena. Sliv Une predstavlja jedinstvenu priliku da se zaštiti riječna mreža duga više od 660 kilometara, priliku od evropskog značaja.“
